Hücresel sağlık, uzun vadeli bir proje

Uzun yaşam alanındaki moleküllerin çoğu hızlı ve görünür bir etki vaat etmiyor. Hedef aldıkları şey, yani mitokondriyal fonksiyon ve hücresel enerji metabolizması, yıllar içinde birikimli olarak fark yaratan bir katman.

SS-31 gibi mitokondri koruyucu moleküller klinik olarak test edilirken, NAD+ öncülleri ve MOTS-c gibi bileşikler hâlâ insan verisinin olgunlaştığı bir aşamada. Kanıt seviyesi bu yüzden molekülden moleküle büyük farklılık gösteriyor.

Bu alandaki iddiaların neden bu kadar zor doğrulandığını anlamak için ölçüm sorununa bakmak gerekiyor. Bir molekülün yaşlanma hızını değiştirdiğini insanda göstermek, onlarca yıl sürecek bir çalışma gerektirir ve böyle bir çalışma pratikte kurulmaz. Bu yüzden araştırmalar vekil ölçütlerle yürür: mitokondriyal fonksiyon göstergeleri, hücresel enerji üretimi, çeşitli kan belirteçleri. Vekil bir ölçütte iyileşme görmek, uzun vadede fayda olacağının garantisi değildir; yalnızca umut vericidir.

Kanıt seviyesi bu alanda molekülden moleküle çok değişiyor ve aynı cümlede anılmaları yanıltıcı oluyor. Kütüphanede NAD+ öncülleri mekanistik kademede, MOTS-c ve Epithalon ise preklinik kademede duruyor. Preklinik, insan verisinin neredeyse hiç olmadığı anlamına geliyor; bu, molekülün değersiz olduğunu değil, hakkında konuşurken kullanılacak dilin farklı olması gerektiğini söylüyor.

İkinci bir karışıklık kaynağı, hücre kültüründe ve kısa ömürlü canlılarda elde edilen sonuçların insana taşınması. Bir bileşiğin bir solucanın ömrünü uzatması gerçek bir bulgudur ve genellikle tekrarlanabilir. Ama bu canlıların biyolojisi ile insanınki arasındaki mesafe, sonucun doğrudan aktarılmasına izin vermez. Bu alanda satılan iddiaların önemli bir kısmı tam olarak bu mesafenin görmezden gelinmesiyle üretiliyor.

Bu alanda en büyük risk sabırsızlık. Preklinik bir bileşiği klinik kanıtlıymış gibi sunmak, bu pazarlamanın en yaygın hatası ve kütüphanede bu ayrım bilerek hiç bulandırılmıyor.

Son yıllarda yaygınlaşan biyolojik yaş testleri bu belirsizliği kapatmıyor, üzerine yeni bir katman ekliyor. Bu testler genellikle bir grup belirteci bir araya getirip tek bir sayı üretir ve o sayı somut olduğu için ikna edici görünür. Oysa farklı testler aynı kişide farklı sonuçlar verebilir, aynı test tekrarlandığında değişebilir ve en önemlisi, test sonucundaki bir iyileşmenin uzun vadeli sağlık sonuçlarına yansıdığı çoğu durumda gösterilmiş değildir. Ölçülen şeyin iyileşmesi, ölçülmek istenen şeyin iyileştiği anlamına gelmiyor.

Vekil ölçütlerin pazarlamada bu kadar sevilmesinin nedeni de bu. Asıl sonuç ölçülemediği için yerine bir belirteç konur; belirteç kısa sürede ve ucuza ölçülebilir, üstelik değiştirmesi asıl sonucu değiştirmekten çok daha kolaydır. Bir bileşiğin bir belirteci hareket ettirdiğini göstermek, o bileşiğin bir işe yaradığını göstermekten bambaşka bir iddia; ikisi aynı cümlede kullanıldığında ilkinin kolaylığı ikincisinin ağırlığını üstleniyor.

Bu alandaki iddiaları okurken işe yarayan iki soru var. Birincisi: ölçülen şey bir belirteç mi, yoksa insanın hissettiği ya da yaşadığı bir sonuç mu? İkincisi: o belirtecin değişmesinin sonucu değiştirdiği ayrıca gösterilmiş mi? İkinci sorunun cevabı çoğu zaman hayır ve bu cevabın kendisi bir bilgi.

Uzun vadeli bir yaklaşımda bugünün küçük ve doğrulanabilir kazanımları, yarının büyük iddialarından daha değerli. Kütüphanedeki kademeler de bu yüzden bileşiğin popülerliğine göre değil, o gün elde bulunan veriye göre yazılıyor ve veri değiştiğinde kademe de değişiyor.